Amerika Birleşik Devletleri'nin İran ile savaşı sonlandırmak amacıyla Tahran yönetimine ilettiği 15 maddelik stratejik teklifin detayları kamuoyuna yansıdı.
ABD ve İsrail merkezli medya kuruluşları, Washington yönetiminin İran'a savaşı bitirme hedefli kapsamlı bir yol haritası sunduğunu duyurdu. Trump yönetiminin Tahran'dan daha önce talep ettiği koşullarla büyük oranda örtüşen 15 maddelik plan, nükleer faaliyetlerden bölgesel askeri varlığa kadar kritik başlıkları kapsıyor. Kaynaklar, ABD Başkanı Donald Trump'ın Orta Doğu Özel Temsilcisi Steve Witkoff ile Jared Kushner'in, bir aylık geçici bir ateşkes sürecinde bu maddelerin müzakere edilmesini öngören bir diplomatik mekanizma kurduğunu belirtti.
NÜKLEER TESİSLERİN TASFİYESİ VE DENETİM SÜRECİYayımlanan taslak metne göre Washington, Tahran'dan nükleer kapasitesini tamamen sonlandırmasını talep ediyor. Planda öne çıkan maddeler arasında İran'ın hiçbir şekilde nükleer silah edinme girişiminde bulunmaması, topraklarında uranyum zenginleştirme işlemlerini durdurması ve mevcut yüzde 60 oranındaki yaklaşık 450 kilogramlık zenginleştirilmiş uranyum stokunu Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı'na (UAEA) teslim etmesi yer alıyor. Ayrıca Natanz, İsfahan ve Fordow'da bulunan nükleer tesislerin işlevsiz hale getirilmesi ve UAEA'ya sınırsız denetim yetkisi verilmesi şart koşuluyor.
BÖLGESEL VEKİL GÜÇLER VE HÜRMÜZ BOĞAZI ŞARTIDiplomatik teklif, nükleer başlıkların yanı sıra İran'ın bölgedeki askeri ve stratejik hamlelerini de kısıtlamayı hedefliyor. Belgeye göre Tahran'ın Orta Doğu'daki vekil güçleri finanse etmeyi, silahlandırmayı ve yönlendirmeyi bırakması isteniyor. Hürmüz Boğazı'nın uluslararası deniz trafiğine kesintisiz açık tutulması da ana şartlar arasında bulunuyor. Füze programı konusunda ise menzil ve miktar bazında sınırlandırmalar getirilmesi, füzelerin yalnızca savunma amaçlı kullanımı planın askeri kanadını oluşturuyor.
YAPTIRIMLARIN KALDIRILMASI VE SİVİL NÜKLEER DESTEKİran'ın bu şartları kabul etmesi durumunda, uluslararası toplum tarafından uygulanan tüm yaptırımların tamamen kaldırılması öngörülüyor. ABD'nin ayrıca Buşehr nükleer santralinde elektrik üretimi gibi sivil amaçlı projelerde İran'a teknik destek sağlayacağı ifade ediliyor. Planın en dikkat çekici maddelerinden biri de taahhütlerin ihlali durumunda yaptırımların otomatik olarak geri gelmesini sağlayan "snapback" mekanizmasının iptal edilmesi olarak göze çarpıyor.
İRAN YÖNETİMİNDEN İDDİALARA RET CEVABIABD Başkanı Donald Trump'ın taraflar arasında 15 madde üzerinde uzlaşı sağlandığına dair açıklamalarına Tahran'dan sert tepki geldi. İran Dışişleri Bakanlığı ve ordu yetkilileri, Washington ile herhangi bir müzakere yürütüldüğü iddialarını kesin bir dille yalanladı. Devrim Muhafızları Ordusu Sözcüsü İbrahim Zülfikari, ABD'nin mevcut durumunu bir başarı gibi göstermeye çalıştığını savunarak, "Başarısızlığınızı bir anlaşma olarak sunmaya çalışmayın. Bizim gibiler, sizin gibilerle asla uzlaşamaz. Ne şimdi ne de sonra" ifadelerini kullandı.
İSRAİL CEPHESİNDE ANLAŞMA ENDİŞESİSürece ilişkin İsrail basınında yer alan haberlerde, Washington ile Tahran arasında hızlı ve detayları belirsiz bir anlaşma ihtimalinin İsrail hükümetinde rahatsızlık yarattığı iddia edildi. İsrailli liderlerin, şartlar tam olarak netleşmeden sağlanacak bir uzlaşmanın bölgede İran'ın nüfuzunu artırmasından ve Tahran'ın süreçten stratejik olarak üstün çıkmasından endişe duyduğu kaydedildi.