NATO’nun 5. maddesi nedir? Hangi durumlarda devreye girer?

Son dönemde Orta Doğu’da yaşanan gelişmelerin ardından yeniden gündeme gelen Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütünün (NATO) 5. maddesi, kolektif savunma ilkesini içeriyor. Peki NATO’nun 5. maddesi nedir, hangi durumlarda uygulanır ve tarihte kaç kez devreye girdi?

NATO’nun en önemli hükümlerinden biri olan 5. madde, ittifaka üye ülkelerden birine yapılan silahlı saldırının tüm üye ülkelere yapılmış sayılmasını öngörüyor. Son olarak Orta Doğu’daki gerilim ve İran ile bölgedeki gelişmelerin ardından bu madde yeniden gündeme geldi. Kolektif savunma ilkesini temel alan düzenleme, NATO’nun güvenlik mimarisinin en kritik unsurlarından biri olarak kabul ediliyor.

NATO’nun kurucu anlaşmasında yer alan 5. maddeye göre, NATO üyesi bir ülkeye yapılan silahlı saldırı tüm müttefik ülkelere yapılmış kabul edilir. Bu durumda üye ülkeler, saldırıya uğrayan müttefike yardım etmekle yükümlüdür. Yardımın kapsamı diplomatik destekten askeri müdahaleye kadar farklı şekillerde olabilir.

maddenin uygulanabilmesi için NATO üyesi bir ülkeye yönelik açık bir silahlı saldırının gerçekleşmesi gerekir. Bu saldırı, üye ülkenin topraklarına, gemilerine veya uçaklarına yönelik olabilir. Saldırının ardından ilgili ülkenin talebi ve müttefiklerin değerlendirmesiyle süreç başlatılır.

Bir NATO üyesi saldırıya uğradığını bildirerek müttefiklerden destek talep edebilir. Ardından NATO ülkeleri bir araya gelerek saldırının kapsamını değerlendirir ve ortak savunma kapsamında hangi adımların atılacağına karar verir. Bu süreçte askeri operasyonlar, güvenlik önlemleri veya diplomatik girişimler devreye alınabilir.

NATO tarihinde 5. madde şimdiye kadar yalnızca bir kez uygulandı. Bu durum, 11 Eylül Saldırıları sonrasında Amerika Birleşik Devletleri’ne destek amacıyla yürürlüğe konuldu. NATO müttefikleri, saldırıyı tüm ittifaka yapılmış bir saldırı olarak değerlendirerek ABD’ye destek kararı aldı