ABD'nin ödenmemiş aidatları BM'yi iflasın eşiğine getirdi

Birleşmiş Milletler (BM), milyarlarca doları bulan yıllık aidatların ödenmemesi durumunda temmuz ayına kadar kasasının tamamen boşalabileceği ve kuruluşun faaliyetlerini sürdürmekte zorlanabileceği uyarısında bulundu. Uzmanlar, örgütün mali açıdan iflas noktasına gelebileceğini vurguladı.

"GENEL KURUL TOPLANAMAYABİLİR" UYARISI

BM Genel Sekreteri Antonio Guterres, mali tablodaki kötü gidişata dikkati çekmek amacıyla ocak ayı sonunda üye ülkelere gönderdiği mektupta 2025 yılını rekor seviyede ödenmemiş borçla kapattıklarını bildirdi. Guterres, mektubunda, "Derinleşen kriz, programların uygulanmasını tehlikeye atıyor ve mali çöküş riskini artırıyor. Durum yakın gelecekte daha da kötüleşecek." ifadelerini kullandı.

ABD basınına konuşan BM yetkilileri, ödenmemiş aidatların yaklaşık yüzde 95'inden ABD'nin sorumlu olduğunu ve Washington'un kuruluşa 2,2 milyar dolarlık borcunun bulunduğunu belirtti. Yetkililer, ABD'nin yıllık aidatlarına ek olarak aktif barışı koruma misyonları için yaklaşık 1,9 milyar dolar borcunun olduğunu aktardı. Mali kaynakların tükenmesi halinde New York'taki genel merkezin ağustosta kapatılabileceği ve eylülde düzenlenmesi planlanan Genel Kurul Toplantısı'nın iptal edilebileceği uyarısı yapıldı.

KRİZİN MERKEZİNDE ABD'NİN BORÇLARI VAR

Alman Kalkınma ve Sürdürülebilirlik Enstitüsünde (IDOS) görevli BM Finansmanı Uzmanı Ronny Patz, krizin boyutlarını değerlendirdi. Bütçede en yüksek katkı payının yüzde 22 ile ABD'ye ait olduğunu belirten Patz, yaşanan krize ilişkin şu tespitleri paylaştı:

"Kamuoyuna yansıyan bilgilere göre, ABD'nin 2024 BM bütçesi için ya hiç ödeme yapmadığı ya da çok sınırlı bir ödeme gerçekleştirdiği biliniyor. Aynı durum, 2025 bütçesi için de geçerli. 2026 bütçesi için ise ödeme yapılıp yapılmayacağı henüz netlik kazanmış değil. BM, mali açıdan iflas noktasına gelebilir ancak bu durum, harcamaların kısılmasıyla şimdilik önlenebilir. Ne var ki harcamaları kısmak, krizi gelecek yıl daha da ağırlaştırır."

YAPTIRIMLAR VE BASKI MEKANİZMASI YETERSİZ

Aidatlarını ödemeyen ülkelere yönelik yaptırımların sınırlı kaldığına işaret eden Patz, "Mevcut sistemde, aidatlarını ödemeyen ülkelere yönelik tek ciddi yaptırım, iki yıl üst üste ana bütçe ve barışı koruma bütçesine katkı payı yatırılmaması halinde Genel Kurul'daki oy hakkının askıya alınması." şeklinde konuştu.

Patz, özellikle ABD söz konusu olduğunda baskı araçlarının yetersiz kaldığını vurgulayarak, "ABD'yi ödeme yapmaya zorlayabilecek etkili bir yaptırım mekanizması yok. Hatta mevcut yönetimin, böyle bir baskı karşısında 'O zaman Örgütten ayrılırız' tepkisi verebileceğini düşünüyorum." ifadelerini kullandı. Patz ayrıca, ABD'nin ödeme yapmaması ihtimaline karşı kalan kaynaklar üzerinden acil durum bütçesi hazırlanması ve mali kuralların güncellenmesi önerisinde bulundu.