Finansal analizde yapay zeka tuzağı: Veri eksikliği hatalı yatırıma yol açıyor

Harvard Business School'dan Profesör Charles CY Wang ve ekibi tarafından gerçekleştirilen kapsamlı çalışma, yapay zeka modellerinin küresel finans analizlerindeki güvenilirliğini masaya yatırdı. Şanghay ve Shenzhen borsalarında işlem gören yaklaşık 5 bin halka açık şirketin verileri üzerinde yapılan testlerde, ChatGPT-4.1 ve DeepSeek R1 modellerinden gelecek projeksiyonları oluşturmaları istendi. Araştırma sonuçları, ABD menşeli ChatGPT'nin Çinli şirketler için DeepSeek’e kıyasla %12,5 daha yüksek fiyat hedefi belirlediğini ve çok daha sık "satın al" tavsiyesi verdiğini gösterdi.

ARAŞTIRMADA BİLGİ ASİMETRİSİ VE YABANCI ÖNYARGISI VURGUSU

Uzmanlar, başlangıçta modellerin kendi ülkelerindeki firmaları kayıracağı bir "yerel önyargı" beklerken, ChatGPT'nin tam tersi bir tutumla "yabancı önyargısı" sergilediği saptandı. Bu durumun temel nedeni ise bilgi erişilebilirliğindeki asimetri olarak tanımlandı. OpenAI’nin eğitim veri setlerinde Çin yerel medyasındaki olumsuz haber akışının yeterince yer almaması, yapay zekanın mevcut boşlukları aşırı iyimser tahminlerle doldurmasına yol açtı. ChatGPT'nin tahminlerinde DeepSeek'e göre %13 daha fazla mutlak hata payı gözlemlenirken, bu durumun yatırımcılar için ciddi finansal riskler taşıdığı belirtildi.

VERİ KAYNAKLARI TAHMİN TUTARLILIĞINI DOĞRUDAN ETKİLİYOR

Çalışmanın en dikkat çekici bulgularından biri, ChatGPT'ye Çin kaynaklı yerel haber verileri sağlandığında ortaya çıktı. Yerel bağlamla beslenen modelin aşırı iyimserliği aniden ortadan kalktı ve tahminleri DeepSeek ile paralellik göstermeye başladı. Profesör Wang, bu durumun sadece bir haber eksikliği değil, özellikle yerel piyasadaki olumsuz gelişmelerin küresel veri setlerine yansımamasından kaynaklandığını ifade etti. Buna karşın DeepSeek modelinin ABD şirketleri hakkındaki tahminlerinde benzer bir önyargı görülmedi; çünkü ABD piyasa verileri küresel bir standart olarak her iki model tarafından da erişilebilir durumda bulunuyor.

YAPAY ZEKA ANALİZLERİNDE İNSAN YARGISI KRİTİK ÖNEMDE

Bloomberg Intelligence verilerine göre, dünya genelindeki kurumsal yatırımcıların yaklaşık %40'ı piyasa analizi için yapay zeka araçlarını kullanıyor. Ancak Harvard'ın çalışması, bu araçlara aşırı güvenmenin tehlikelerine işaret ediyor. Uzmanlar, yapay zeka çıktılarını nihai bir karar mekanizması olarak değil, bir kontrol noktası olarak değerlendirmeyi öneriyor. Özellikle yabancı pazarlarda işlem yaparken, algoritmaların yerel veri kapsamındaki eksiklikler nedeniyle yanıltıcı sonuçlar üretebileceği, bu nedenle analizlerin bölgesel uzman görüşleri ve alternatif modellerle desteklenmesi gerektiği vurgulanıyor.