Maliye'nin yapay zekası 'KURGAN' piyasayı karıştırdı

Hazine ve Maliye Bakanlığı'nın sahte faturayı ve vergi kaybını önlemek amacıyla geliştirdiği yapay zeka tabanlı Kuruluş Gözetimli Analiz Sistemi (KURGAN), bugün (1 Ekim) resmen faaliyete geçti. Ancak sistemin, 29 Eylül'de daha faaliyete geçmeden firmalara ve bu firmaların müşterilerine gönderdiği "riskli mükellef" bildirimleri piyasada güven krizine yol açtı.

BİLDİRİMLER TİCARİ İLİŞKİLERİ VURDU

KURGAN'ın, herhangi bir denetim raporu veya inceleme olmaksızın bazı firmaları "riskli" olarak tanımlaması ve bu firmalarla iş yapan diğer şirketlerden "izahat" istemesi, ticari ilişkileri olumsuz etkiledi. EKONOMİ gazetesine konuşan firma yetkilileri, haklarında bildirim giden müşterilerinin kendileriyle ticari ilişkilerini askıya aldığını belirtti. Bir firma yetkilisi, "Müşterimiz bizi arayıp 'Siz fatura mı satıyorsunuz?' diye sordu. Oysa tüm alımlarım ithal girdi, yapay zeka bunu naylon fatura gibi yorumlamış. Ticari olarak zor duruma düştük" diyerek yaşadığı mağduriyeti dile getirdi.

UZMANLAR UYARIYOR: MASUNİYET KARİNESİ İHLAL EDİLİYOR

Konuyu değerlendiren uzmanlar, sistemin mevcut işleyişinin hukuki sorunlar barındırdığına dikkat çekti.

TÜRMOB Başkanı Emre Kartaloğlu: Kayıt dışı ekonomiyle mücadeleyi desteklediklerini ancak firmaların "riskli" olarak etiketlenmesinin net raporlara ve kesinleşmiş tespitlere dayanması gerektiğini söyledi. Kartaloğlu, "Ödemeler bankadan yapıldıysa, kantar fişleri, HGS kayıtları varsa sahte belge kullanımından bahsedilemez. Bu analizlerin net yapılması gerekiyor" dedi.

Mali Müşavir Ömer Sadi Yiğitcan: Somut delil olmadan gönderilen bu yazıların "masuniyet karinesini" ihlal ettiğini ve ticari itibarı zedelediğini belirtti. Yiğitcan, "Mağdur olan firmaların, idare hakkında suç duyurusu dahil tüm hukuki yollara başvurma hakları bulunuyor" uyarısında bulundu.

İTO Meclis Üyesi Numan Sağ: Sistemin altyapısının nasıl çalıştığını bilmediklerini ve bu haliyle hakkaniyetli bulmadığını ifade etti. Sağ, yeni dönemde "faturayı bilmeden kullandım" savunmasının geçersiz olacağını, vergi ziyanı cezasının 3 kat uygulanacağını ve 3 ila 8 yıl hapis cezasının gündeme geleceğini hatırlattı.

BUGÜN DEVREYE GİREN KURGAN SİSTEMİ NELER GETİRİYOR?

Bugün itibarıyla resmen başlayan KURGAN sistemi, vergi denetiminde yeni ve daha sert bir dönemi başlatıyor:

"Bilmeden Kullandım" Devri Bitiyor: Mükelleflerin, sahte belgeyi "bilerek" kullandığı varsayılacak.

Cezalar Artıyor: Vergi ziyanı cezası 3 kat olarak uygulanacak ve 3 ila 8 yıl hapis cezası gündeme gelecek.

Teminat İstenecek: Sahte belge kullanma yönünden riskli bulunan mükelleflerden kamu alacağını güvenceye almak için teminat istenecek. Teminat gösteremeyenlere ihtiyati haciz uygulanabilecek.

Anlık Denetim: Sistem, mal ve hizmet alım-satım işlemlerini anlık olarak analiz edecek ve riskli gördüğü mükelleflere denetim ekiplerini yönlendirecek.