#Diyanet işleri Başkanlığı

İLKHABER-Gazetesi - Diyanet işleri Başkanlığı haberleri, son dakika gelişmeleri, detaylı bilgiler ve tüm gelişmeler, Diyanet işleri Başkanlığı haber sayfasında canlı gelişmelere ulaşabilirsiniz.

Kadir Gecesi 2026 ne zaman? Hangi gün? Önemi nedir? Haber

Kadir Gecesi 2026 ne zaman? Hangi gün? Önemi nedir?

İslam dünyasında derin bir manevi öneme sahip Kadir Gecesi, Ramazan ayının yaklaşmasıyla birlikte gündemdeki yerini aldı. Bin aydan daha hayırlı olduğuna inanılan bu mübarek gecenin tarihini öğrenmek isteyen milyonlarca kişi, “Kadir Gecesi ne zaman?” sorusuna yanıt arıyor. KADİR GECESİ TARİHİ 2026 Diyanet İşleri Başkanlığı'nın 2026 dini günler takvimine göre, Kadir Gecesi 16 Mart 2026 tarihinde idrak edilecek. Ramazan ayının en faziletli gecesi olarak kabul edilen Kadir Gecesi, ibadetlerini bu özel geceye göre planlamak isteyen vatandaşlar için büyük önem taşıyor. KADİR NE ANLAMA GELİYOR? Kadir kelimesi Arapçada “hüküm, şeref, güç, yücelik” anlamına gelir. İslam literatüründe ise Kadir Gecesi, Kur’an-ı Kerim’in indirilmeye başlandığı gece olarak bilinir. Kur’an’da adı geçen tek gece olan Kadir Gecesi, “Leyletü’l-Kadr” olarak da adlandırılır ve Kadir Suresi’nde bu gecenin fazileti vurgulanmıştır. KADİR GECESİ’NİN ÖNEMİ Kadir Gecesi, gecelerin en hayırlısı olarak kabul edilir ve bin aydan daha üstün sayılır. Bu özel gecede Yüce Allah, Kur’an-ı Kerim’i indirmeye başlamıştır. Kadir Suresi’nde belirtildiği üzere, meleikler ve Cebrail (a.s.), Rablerinin izniyle yeryüzüne rahmet, bereket ve selam dağıtır. Ayrıca, Kadir Gecesi, inananlar için tan yeri ağarıncaya kadar huzur, selamet ve lütufların ihsan edildiği bir gecedir. Kur’an-ı Kerim’de “O gece tan yeri ağarıncaya kadar bir selamdır” ifadesiyle bu özelliği vurgulanır. Ramazan ayının en değerli gecesi olan Kadir Gecesi, ibadet ve dua ile geçirilerek manevi kazançların artırıldığı özel bir zaman dilimidir.

2026 RAMAZAN FİTRESİ VE FİDYE TUTARI NE KADAR? GÜNCEL MİKTARLAR VE DETAYLI AÇIKLAMA Haber

2026 RAMAZAN FİTRESİ VE FİDYE TUTARI NE KADAR? GÜNCEL MİKTARLAR VE DETAYLI AÇIKLAMA

Ramazan ayı yaklaşırken, Müslümanlar için fitre ve fidye miktarları yoğun olarak araştırılıyor. Diyanet İşleri Başkanlığı tarafından 2026 yılı Ramazan ayı için belirlenen güncel tutarlar açıklandı. İşte 1 günlük fitre, 1 aylık fidye ve fitre ile fidye arasındaki farklar hakkında detaylı bilgiler. 2026 RAMAZAN FİTRESİ NE KADAR? Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu, 2026 yılı için fitre miktarını kişi başı 240 TL olarak belirledi. Kurul tarafından yapılan açıklamada, günlük gıda ihtiyacının göz önünde bulundurularak bu miktarın tespit edildiği bildirildi. Fitre nakdi olarak ödenebileceği gibi, gıda maddesi şeklinde de verilebiliyor. Fitre, Ramazan ayının sonunda gücü yeten Müslümanların ödemekle yükümlü olduğu sadaka türüdür ve aynı zamanda günlük oruç fidyesi bedelini de kapsar. Bir kişi, kendi ve bakmakla yükümlü olduğu küçük çocukları için fitre vermekle yükümlüdür. FİDYE VE FİTRE ARASINDAKİ FARK Halk arasında fitre ve fidye çoğu zaman karıştırılır; ancak ikisi arasında önemli farklar vardır: Fitre (Fıtır Sadakası): Ramazan ayının sonunda ödenmesi vacip olan bir sadakadır. Amaç, Müslüman’ın bayram sevincine ortak olmasını ve fakirlerin bayramı kutlamasını sağlamaktır. Fidye: Oruç ibadetini tutamayan, kaza edemeyen veya hac ibadetindeki eksikliği telafi etmek için ödenen maddi bedeldir. Her gün için bir yoksulun doyurulacak miktarı fidye olarak kabul edilir. FİTRE NE ZAMAN VERİLİR? Fitre, Ramazan Bayramı’nın birinci günü verilmeli; bayram namazından önce verilmesi daha faziletlidir. Bayram günü de verilebilir; ancak bayramdan sonraya bırakmak mekruh sayılır. Şafiî mezhebine göre, fitre bayramın ilk gününün gün batımından sonra verilirse haramdır. FİTRE VE FİDYE KİMLERE VERİLİR, KİMLERE VERİLMEZ? Fitre, yalnızca bakmakla yükümlü olmadığınız yoksul Müslümanlara verilir. Aşağıdaki kişilere fitre verilemez: Ana, baba, büyük anne ve büyük baba Çocuklar, torunlar ve onlardan doğan çocuklar Eşler Zengin olanlar Müslüman olmayanlar (Şafiîler ve İmam Ebû Yûsuf’a göre) Diğer akrabalar, gelin, damat, kayınpeder, kayınvalide gibi yakınlar ise yoksul iseler fitre alabilir. Fitre ve fidye miktarı, kişinin günlük gıda ihtiyacına göre hesaplanır ve bir kişiyi bir gün doyuracak miktar asgari ölçü olarak kabul edilir. 1 AYLIK FİDYE HESAPLAMASI Fidye, her gün için ayrı ayrı hesaplanır. Örneğin, 30 günlük bir dönemde oruç tutamayan kişi, her gün için 240 TL üzerinden fidye ödeyerek toplamda 7.200 TL fidye ödemiş olur. Fidye ödemesi de nakdi ya da ayni olarak yapılabilir.

2026 RAMAZAN NE ZAMAN BAŞLIYOR? İLK ORUÇ VE SAHUR TARİHİ NEDİR? Haber

2026 RAMAZAN NE ZAMAN BAŞLIYOR? İLK ORUÇ VE SAHUR TARİHİ NEDİR?

Müslüman alemi, 2026 yılı Ramazan ayının başlangıç tarihini merakla bekliyordu. Diyanet İşleri Başkanlığı’nın yayımladığı 2026 dini günler takvimi ile birlikte, Ramazan ayı ve bayram tarihleri netleşti. Bu yıl “On Bir Ayın Sultanı” 19 Şubat 2026 Perşembe günü başlayacak. İlk sahur ise 18 Şubat Çarşamba’yı Perşembe’ye bağlayan gece yapılacak. 2026 RAMAZAN AYI ÖNEMLİ TARİHLER İlk Sahur Gecesi: 18 Şubat 2026, Çarşamba-Perşembe Ramazan Başlangıcı (1. Gün): 19 Şubat 2026, Perşembe Kadir Gecesi: 14 Mart 2026, Cumartesi Ramazan Arefe Günü: 19 Mart 2026, Perşembe 2026 RAMAZAN BAYRAMI TARİHLERİ Oruç ibadetinin ardından kutlanacak Ramazan Bayramı, 20 Mart 2026 Cuma günü başlayacak ve 22 Mart 2026 Pazar günü sona erecek. Bayramın hafta sonu ile birleşmesi, vatandaşlara 3.5 günlük tatil fırsatı sunacak. 1. Gün: 20 Mart 2026, Cuma 2. Gün: 21 Mart 2026, Cumartesi 3. Gün: 22 Mart 2026, Pazar SAHUR VE İFTAR İÇİN ÖNERİLER Ramazan ayını sağlıklı geçirmek için sahur ve iftar sofralarına dikkat etmek gerekiyor: Sahur: Protein ağırlıklı besinler, tam tahıllı ekmek, kuruyemişler ve yoğurt, yumurta gibi enerji sağlayan yiyecekler tercih edilmeli. Aşırı tuzlu ve baharatlı gıdalardan kaçınılmalı. İftar: Oruç su ve hurma ile açılmalı, ardından ılık çorba ile mide sindirime hazırlanmalı. Ana yemek sonrası kısa yürüyüşler sindirimi destekler. RAMAZAN SÜRESİ VE KADİR GECESİ Ramazan Ayı Süresi: 29 gün Başlangıç: 19 Şubat 2026 Bitiş: 19 Mart 2026 (Arefe) Kadir Gecesi: 14 Mart 2026 Cumartesi

Kurban Bayramı 2026 ne zaman? Bayram tatili kaç gün sürecek? Haber

Kurban Bayramı 2026 ne zaman? Bayram tatili kaç gün sürecek?

Diyanet İşleri Başkanlığı tarafından yayımlanan 2026 yılı dini günler takvimi ile birlikte Kurban Bayramı tarihleri netleşti. Takvime göre Kurban Bayramı, 2026 yılında Mayıs ayının son haftasında idrak edilecek. Bahar aylarının sonuna denk gelen bayram süreci, hem ibadet planlaması yapanlar hem de tatil programı hazırlayan vatandaşlar tarafından yakından takip ediliyor. 2026 KURBAN BAYRAMI GÜN GÜN TAKVİM Resmi takvime göre Kurban Bayramı, 27 Mayıs 2026 Çarşamba günü başlayacak ve dört gün sürerek 30 Mayıs Cumartesi günü sona erecek. Bayramdan bir gün önce olan 26 Mayıs Salı günü ise arife günü olması nedeniyle yarım gün resmi tatil uygulanacak. Mevcut durumda tatil süresi 4,5 gün olarak hesaplanıyor. KURBAN BAYRAMI 2026 TARİHİ Ancak arife gününün salı gününe denk gelmesi, pazartesi gününün (25 Mayıs) durumu hakkında beklenti oluşturdu. Kamu çalışanları için pazartesi gününün idari izin kapsamına alınması durumunda, önceki hafta sonu ile birleşen tatil süresinin toplam 9 güne çıkma ihtimali bulunuyor. Konuya ilişkin nihai kararın bayram yaklaştığında resmi makamlarca duyurulması bekleniyor. KURBAN İBADETİNİN TARİHSEL VE TOPLUMSAL ANLAMI Sözlükte "yaklaşmak, yakın olmak" anlamına gelen ve dini terminolojide "insanı Allah'a yaklaştıran şey" olarak tanımlanan kurban ibadeti, hicretin ikinci yılından itibaren İslam dünyasında uygulanmaya başlanmıştır. Arapça kökenli "udhiyye" kavramıyla da ifade edilen bu ibadet, toplumsal dayanışmanın en önemli sembollerinden biri olarak kabul edilmektedir. Dini kaynaklarda bayramların, toplumun manevi bütünlüğünü sağlayan, küskünlüklerin sona erdiği ve paylaşma bilincinin arttığı özel günler olduğu vurgulanmaktadır. Hz. Peygamber'in Medine'ye hicretinden sonra, o dönemde kutlanan Nevruz ve Mihrican günleri yerine Müslümanlara Ramazan ve Kurban bayramlarını müjdelediği ifade edilmektedir. BAYRAM GÜNLERİNDE YAPILMASI TAVSİYE EDİLENLER Dini geleneklere göre Kurban Bayramı'nda vatandaşların bayram namazına erken gitmesi, yol boyunca tekbir getirmesi ve kurban kesenlerin bayram günündeki ilk öğününü kurban etinden yemesi tavsiye ediliyor. Ayrıca bayram sürecinde akraba ve komşu ziyaretlerinin yapılması, muhtaçlara yardım edilmesi ve toplumda birlik beraberlik duygusunun pekiştirilmesi gerektiği belirtiliyor.

Berat Kandili 2026 ne zaman? Hangi gün idrak edilecek, ayın kaçına denk geliyor? Haber

Berat Kandili 2026 ne zaman? Hangi gün idrak edilecek, ayın kaçına denk geliyor?

Berat Kandili tarihi 2026 yılı için Diyanet İşleri Başkanlığı’nın dini günler takvimiyle netleşti. “Berat Kandili 2026 ne zaman?”, “Berat Kandili hangi gün, ayın kaçında?” soruları yanıt buldu. Ramazan ayının müjdecisi kabul edilen mübarek gece Şubat ayında idrak edilecek. İşte Berat Kandili’nin tarihi, anlamı, önemi ve bu gecede yapılacak ibadetler… Berat Kandili 2026 tarihi, Miraç Kandili’nin ardından milyonlarca Müslümanın gündemine girdi. Üç ayların ikincisi olan Şaban ayının 15’inci gecesine denk gelen Berat Kandili, İslam dünyasında dualar, tövbeler ve ibadetlerle ihya ediliyor. Ramazan ayına yaklaşık iki hafta kala idrak edilen bu mübarek gece, af, arınma ve kurtuluşun sembolü olarak kabul ediliyor. Diyanet İşleri Başkanlığı tarafından yayımlanan 2026 dini günler takvimine göre Berat Kandili’nin hangi güne denk geldiği de belli oldu. BERAT KANDİLİ 2026 NE ZAMAN, HANGİ GÜN? Diyanet dini günler takvimine göre: Berat Kandili 2 Şubat 2026 Pazartesi gecesi idrak edilecek. Berat Kandili, hicri takvime göre Şaban ayının 14’ünü 15’ine bağlayan geceye denk geliyor. Miladi takvimde ise bu tarih 2 Şubat 2026 Pazartesi gününü gösteriyor. Müslümanlar bu geceyi ibadet, dua ve tövbelerle geçirecek. BERAT KANDİLİ NEDİR? Berat Gecesi, Kur’an-ı Kerim’in Levh-i Mahfûz’dan dünya semasına toptan indirildiği gece olarak kabul edilir. Buna “inzâl” denir. Kadir Gecesi’nde ise Kur’an-ı Kerim Peygamber Efendimiz’e (sav) parça parça indirilmeye başlanmıştır; buna da “tenzîl” adı verilir. “Berat” kelimesi Arapça “berâe-berâet” kökünden gelir. Bu kelime; Bir yükümlülükten kurtulmak Temize çıkmak Affedilmek Borçtan, günahtan ve cezadan arınmak anlamlarını taşır. Dini literatürde berat; Allah’ın affı, bağışlaması ve kulun günahlarından kurtulması manasına gelir. Bu nedenle bu mübarek geceye “Berat Gecesi” adı verilmiştir. BERAT KANDİLİ’NİN ANLAMI VE ÖNEMİ Diyanet’in önceki yıllarda yaptığı açıklamalarda Berat Gecesi; “Rahmet, mağfiret, icabet ve takdir gecesi” olarak tanımlanmıştır. Berat Kandili’nin özünde; Günahlardan arınma Allah’ın rahmet ve bağışlamasına sığınma Tevbe etme ve kulluk bilincini tazeleme vardır.Bu gecenin en derin anlamı af ve bağışlanmadır. Sevgili Peygamberimiz (sav), bu gecede Allah’a çokça ibadet edilmesini ve gündüzünde oruç tutulmasını tavsiye etmiştir. Hadis-i şerifte şöyle buyrulmuştur: “Şaban ayının yarı gecesinde (Berat Gecesi) olduğunda, gecesini ibadetle geçirin, gündüzünde de oruç tutun. Çünkü Yüce Allah o gece rahmetiyle dünya semasına iner ve şöyle buyurur: ‘Bağışlanmak isteyen yok mu, onu bağışlayayım? Rızık isteyen yok mu, ona rızık vereyim? Bir derde düçar olan yok mu, ona afiyet vereyim?’ Bu ilahi hitap tan yeri ağarıncaya kadar devam eder.” (İbn Mâce, İkâmetü’s-Salavât, 19) BERAT KANDİLİ’NDE ORUÇ TUTULUR MU? Berat Kandili’nin gündüzünde oruç tutulması sünnet olarak tavsiye edilmiştir. Hadis kaynaklarında yer alan rivayetlere göre, Peygamber Efendimiz (sav) Şaban ayının ortasında oruç tutulmasını teşvik etmiştir. Bu nedenle birçok Müslüman, Berat Kandili’nin ertesi günü yani 3 Şubat 2026 Salı günü nafile oruç tutarak bu mübarek geceyi taçlandırır. BERAT KANDİLİ’NDE NE YAPILIR, NASIL İHYA EDİLİR? Berat Gecesi’ni en güzel şekilde ihya edebilmek için şu ibadetler tavsiye edilir: Gündüzünde nafile oruç tutmak Geceyi namaz, Kur’an tilaveti ve zikirle geçirmek Tövbe ve istiğfar etmek Kaza ve nafile namazlar kılmak Salavat getirmek Dua etmek Sadaka vermek Yoksul, yetim ve muhtaçları sevindirmek Anne-baba ve büyüklerin gönlünü almak Akraba, dost ve yakınlarla tebrikleşmek Küslükleri ve dargınlıkları sona erdirmek Bu mübarek gece, yalnızca bireysel ibadet değil; toplumsal barış, affedicilik ve merhamet bilincinin güçlendirilmesi açısından da büyük önem taşır. BERAT GECESİ’NİN DİNİ LİTERATÜRDEKİ YERİ Berat Gecesi için İslam kaynaklarında şu isimler de kullanılmıştır: Mübarek Gece Rahmet Gecesi Mağfiret Gecesi Sak (belge) Gecesi Şaban’ın ortasındaki gece Bu adlandırmalar, gecenin affedicilik, rahmet ve ilahi takdir açısından taşıdığı önemi vurgulamaktadır.

2026 Ramazan ne zaman başlıyor? İlk Oruç ve Ramazan Bayramı tarihleri açıklandı Haber

2026 Ramazan ne zaman başlıyor? İlk Oruç ve Ramazan Bayramı tarihleri açıklandı

2026 yılında milyonlarca Müslüman için büyük bir öneme sahip olan Ramazan ayı, geri sayımı başlattı. Diyanet İşleri Başkanlığı tarafından yayımlanan 2026 dini günler takvimi ile birlikte “Ramazan ne zaman başlıyor?” sorusu netlik kazandı. 2026 Ramazan ayı, 19 Şubat Perşembe günü başlayacak ve yılın ilk orucu aynı gün tutulacak. İlk sahur heyecanı ise 18 Şubat Çarşamba gününü 19 Şubat Perşembe’ye bağlayan gece yaşanacak. 2026 RAMAZAN AYINDA ÖNEMLİ GÜNLER ŞÖYLE İlk sahur gecesi 18 Şubat 2026 Çarşamba’yı Perşembe’ye bağlayan gece olacak. Ramazan ayı 19 Şubat 2026 Perşembe günü başlayacak ve ilk oruç bu tarihte tutulacak. Kadir Gecesi 14 Mart 2026 Cumartesi gecesi idrak edilecek. Ramazan Arefe günü ise 19 Mart 2026 Perşembe günü olacak. Hicri takvime göre her yıl 10–11 gün öne gelen Ramazan ayı, 2026 yılında Şubat ayının ikinci yarısında başlayıp Mart ayının ortasında sona erecek. Bu süreç, hem manevi bir arınma hem de sabır ve yardımlaşma duygularının pekiştiği özel bir dönem olacak. RAMAZAN BAYRAMI 2026 TARİHLERİ 2026 Ramazan Bayramı, oruç ibadetinin tamamlanmasının ardından kutlanacak. Bayramın ilk günü 20 Mart 2026 Cuma günü başlayacak ve üç gün sürecek. Hafta sonu ile birleştiği için vatandaşlara uzun bir tatil fırsatı sunacak. Ramazan Bayramı 1. Gün 20 Mart 2026 Cuma Ramazan Bayramı 2. Gün 21 Mart 2026 Cumartesi Ramazan Bayramı 3. Gün 22 Mart 2026 Pazar Ramazan ayı boyunca sağlıklı ve dengeli beslenmek, oruç ibadetini hem bedenen hem de ruhen verimli geçirmenizi sağlayacak. SAHUR VE İFTAR İÇİN BESLENME ÖNERİLERİ Sahurda Tok Tutan Besinler: Protein ağırlıklı beslenmek gün boyu enerjinizi korur. Yumurta, peynir, yoğurt gibi protein kaynaklarının yanında tam tahıllı ekmekler ve ceviz, badem gibi sağlıklı yağlar içeren kuruyemişler tercih edilmelidir. Aşırı tuzlu ve baharatlı yiyeceklerden uzak durmak susuzluk hissini azaltır. İftarda Mide Sağlığını Koruma: Uzun süreli açlığın ardından iftarı su ve hurma ile açmak, kan şekerini dengeli şekilde yükseltir. Ana yemeğe geçmeden önce ılık bir çorba ile mideyi hazırlamak önemlidir. İftardan sonra yapılacak kısa yürüyüşler, sindirim sistemini destekleyerek şişkinlikleri önler. 2026 RAMAZAN KAÇ GÜN SÜRECEK? 2026 yılında Ramazan ayı 29 gün sürecek. 19 Şubat’ta başlayan oruç süreci, 19 Mart’taki Arefe günü ile tamamlanacak. KADİR GECESİ NE ZAMAN? Kur’an-ı Kerim’in indirilmeye başlandığı, “bin aydan daha hayırlı” olarak kabul edilen Kadir Gecesi 14 Mart 2026 Cumartesi gecesi idrak edilecek. Bu gece, ibadet ve dua ile geçirilmesi önerilen özel bir gece olarak öne çıkıyor. RAMAZAN BAYRAMI TATİLİ KAÇ GÜN? 2026 yılında Ramazan Bayramı tatili, 19 Mart Perşembe günü arefe günü ile başlayıp 22 Mart Pazar akşamı sona erecek. Hafta sonu ile birleştiği için toplam 3,5 günlük bir tatil fırsatı sunacak.

Diyanet 2026 yılı fitre miktarını açıkladı! Fitre ne kadar oldu? Haber

Diyanet 2026 yılı fitre miktarını açıkladı! Fitre ne kadar oldu?

Ramazan ayının yaklaşmasıyla birlikte vatandaşların merakla beklediği fitre miktarı netleşti. Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu sosyo-ekonomik şartları göz önüne alarak 2026 yılı için sadaka-i fıtr bedelini belirledi. 2026 FİTRE NE KADAR OLDU? Din İşleri Yüksek Kurulu Prof. Dr. Abdurrahman Haçkalı başkanlığında toplanarak bu yılki rakamı karara bağladı. Yapılan değerlendirmeler ve hesaplamalar sonucunda 2026 yılı Ramazan ayının başlangıcından 2027 yılı Ramazan ayına kadar geçerli olacak fitre miktarı 240 TL olarak tespit edildi. Kurul bu rakamı belirlerken hadis-i şerifleri, mevcut ekonomik şartları ve bir kişinin günlük gıda ihtiyacını esas aldı. FİTRE NEDİR VE KİMLER VERİR? Kurul tarafından yapılan açıklamada fitrenin tanımı da yapıldı. Buna göre fitre temel ihtiyaçlarının dışında nisap miktarı mala sahip olan Müslümanların kendileri ve bakmakla yükümlü oldukları kişiler için yerine getirmeleri gereken mali bir ibadet olarak tanımlanıyor. Bu ibadet sayesinde yoksulların ihtiyaçlarının karşılanması ve bayram sevincine ortak olmaları hedefleniyor. FİTRE NE ZAMAN VERİLİR? Vatandaşların en sık sorduğu sorulardan biri de ödeme zamanı ile ilgili. Dini hükümlere göre fitre Ramazan Bayramı'nın birinci günü tan yerinin ağarmasıyla vacip olmakla birlikte fakirlerin bayram ihtiyaçlarını önceden karşılayabilmesi için Ramazan ayı içinde de verilebiliyor. GÜNLÜK ORUÇ FİDYESİ NE KADAR? Belirlenen 240 TL'lik tutar sadece fitre için değil aynı zamanda günlük oruç fidyesi için de geçerli sayılıyor. Sağlık sorunları gibi nedenlerle oruç tutamayan vatandaşlar tutamadıkları her gün için bu bedeli ödeyecek. Açıklamada ayrıca bu meblağın asgari sınır olduğu vurgulandı. Her mükellefin kendi günlük gıda harcamalarını dikkate alarak bu tutarın üzerinde bir ödeme yapabileceği ve yardımın nakdi olabileceği gibi gıda maddesi olarak da verilebileceği belirtildi.

logo
En son gelişmelerden anında haberdar olmak için 'İZİN VER' butonuna tıklayınız.