Samsun’a çıkış

Birinci Dünya Savaşı bitmiş. Yenik çıkmışız! Bizi savaşa sürükleyenler yurt dışına kaçmışlar; ne yazık ki, Ermeni kurşunlarıyla yaşamları sonlandırılmıştı.

Mondros Anlaşması imzalanmış; uydurma gerekçelerle İstanbul, Adana, Urfa, Maraş, Antep, Antalya, Konya, İzmir, Ege, Merzifon, Samsun işgal edilmişti.

Hıristiyan azınlıklar, gizli/açık özel istek, amaçlarını elde etmek için çalışmalarını sürdürüyorlardı.

İstanbul Rum Patrikhanesi’nde kurulan Mavri Mira Cemiyeti ülke aleyhine çalışmalar yapıyorlardı. Yunan Kızılhaç’ı, Mavri Mira’nın işlerini kolaylaştırıyordu.

Ermeni Patriği Zaven Efendi Mavi Mira ile işbirliği yapıyordu. Trabzon, Samsun… Karadeniz kıyılarında kurulan Rum Pontus Cemiyetleri amaçlarını gerçekleştirmek için durmadan çalışıyorlardı.

Bütün bunlara karşılık ülkede, kurtuluş için uyanış, ayağa kalkış başlamıştı. Edirne içinde çevresinde Trakya Paşaeli, Erzurum, Elazığ’da, merkezi İstanbul’da olmak üzere Vilayatı Şarkiye Müdafaai Hukuk; Trabzon’nda Muhafazal Hukuk, İstanbul’da Trabzon ve Havalisi Ademi Merkeziyetçi; İzmir’de Reddi İlhak Cemiyetleri kurulmuştu. Bunların, kendi çevresini, bölgesini korumakla ilişkiliydi. Hatta Trakya Cumhuriyeti kurmak gibi amaçları yok değildi!

Vilayatı Şarkiya Müdafaai Huhuku Milliye doğu illerini kurtaracaktı. Löpeyi (la Pays) adıyla Fransızca bir gazete çıkardılar; gazetenin sahipliğini Hadisat gazetesi üstlendi.

Kürt Teali Cemiyeti yabancı devletler güdümünde hükümet kurmak istiyorlardı. İngiliz Muhipler (İngilizleri Sevenler) cemiyeti İstanbul’da kurulmuştu, İngilizlerin koruyuculuğunu istiyorlardı. Bu derneğin başında Vahdettin, Damat Ferit Paşa, Dahiliye Nazırı Ali Kemal, Adil, ve Mehmet Ali Bey, Sait Molla bulunuyordu. Başkan, Rahip Fru idi. Amaçları yurt içinde ayaklanmalar, karışıklıklar çıkarmaktı…

İstanbul’da bir takım ileri gelenler Amerikan mandacılığını istiyorlardı. Ordunun durumu iç açıcı değildi! Mondros Anlaşmasına göre silahları alınmış; millici olanlar Malta’ya sürgün edilmişlerdi…

(…)

Mustafa Kemal Suriye’de Yedinci Ordunun başındaydı. Ordusunu kuzeye çekti, 31 Ekim 1918 günü Adana’ya geldi. Murat Palas Oteli’nde Liman Von Sanders Paşa’dan Yıldırım Orduları Gurup Komutanlığını teslim aldı. Şakirpaşa Mahallesi’nde Hacı Seyit Ağanın bağ evinde kalıyordu. On bir gün kaldı Adana’da; Mersin Adana ileri gelenleriyle görüştü. Karaisalı’da İmdat çavuşla buluştu(…) Silahlarınızı teslim etmeyin, örgütlenin dedi. Tarsus’un Kuzeyinde Kavaklıhan sırtlarında korungalar (mevziler) kazdırdı.

(…)

Mustafa Kemal’in çalışmalarını İstanbul Hükümetince hoş karşılanmadı, İzzet paşa Hükümeti Yıldırım Orduları Gurup Komutanlığını kaldırdım, İstanbul’a gel dedi. Mustafa Kemal 13 Kasım ‘da İstanbul’a gitti. Namlular Yıldız Sarayına çevrilmiş olduğunu gördü, geldikleri gibi gidecekler dedi.

(…)

İlk önce Çukurova’yı İngilizler işgal ettiler. Dörtyol’da Karahasan Afet ilk kuşunu sıktı; İngilizler geri çekilmek zorunda kaldı.

Fransızlar, İngilizlere itiraz etti. Petesburg gizli görüşmelerine göre Çukurova’ya biz girecektik dediler; İngilizler Musul’a gitti.

Fransızlar 17 Aralık 1918’da Adana’yı işgal ettiler. Bayraklarını çektiler, Türkçeyi yasakladılar. Evlere girdiler. Öldürme başladı. Adanalılar Toroslara kaçtılar. Burada örgütlendiler.

Toros köylüleri Fransızların üstüne hörelendiler… Aynı davranışlar, Mersin’de, Antep’te, Urfa’da, Maraş’ta uygulandı. Fransızlar ülkeyi terk etmek zorunda kaldılar…

(…)

Mustafa Kemal, arkadaşlarıyla görüştü. Anadolu’ya geçme kararı alındı. Ordular Müfettişliği göreviyle Bandırma Vapuruyla yola çıktı;. 19 Mayıs Günü Samsun’a vardı… İlgiyle karşılandı. Gerekli görüşmeleri işlemleri yaptı; Amasya’ya geçti. Ülkeyi Milletin kararı, direnci kurtaracaktır dedi.

Sivas, Erzurum konuşmalarını yaptı. Manda ve İngiliz korumacılığı kabul edilmedi, Ya istiklal, ya ölüm kararı alındı. Ankara’ya gelindi. 23 Nisan’da hükümet kuruldu. Sakarya, Afyon, Ege cephelerinde savaşıldı. Yunan Paşası Trikupis teslim alındı.

9 Eylül’de düşman yurttan kovuldu. Lozan barışı ile ülkenin sınırları çizildi…

Mutlu, kutlu olsun, 19 Mayıs Gençlik ve Spor Bayramı.

(…)

--Kaynak: SÖYLEV (Nutuk), M. Kemal Atatürk, 665 sayfa, Ankara Üniversitesi yayını, 1965

--ÇUKUROVA KURTULUŞ SAVAŞI DESTANI, M. Demirel Babacanoğlu, 232 sayfa, Kendi yayını, 2008