11 Eylül 2001 saldırıları: Nasıl gerçekleşti, kaç kişi öldü, ardından ne oldu?

11 Eylül 2001 Salı günü, El Kaide mensubu 19 hava korsanı, ABD'nin doğu yakasından kalkan dört yolcu uçağının kontrolünü eş zamanlı olarak ele geçirdi. Uçaklar, ülkenin simgesel yapılarına yönelik canlı birer füzeye dönüştürüldü. Yerel saatle 08:46'da ilk uçak, American Airlines Uçuş 11, New York'taki Dünya Ticaret Merkezi'nin Kuzey Kulesi'ne çarptı. Sadece 17 dakika sonra, saat 09:03'te United Airlines Uçuş 175, kompleksin Güney Kulesi'ne isabet etti. New York semaları saniyeler içinde duman ve ateşle kaplanırken, kulelerin üst katlarında binlerce insan mahsur kaldı. İki saatten kısa bir süre içinde, 110 katlı her iki gökdelen de devasa bir toz bulutu eşliğinde yerle bir oldu. Saat 09:37'de üçüncü uçak, American Airlines Uçuş 77, başkent Washington D.C. yakınlarındaki ABD Savunma Bakanlığı (Pentagon) binasının batı kanadını vurdu. Dördüncü ve son uçak olan United Airlines Uçuş 93 ise yolcuların korsanlara karşı kahramanca müdahalesi sayesinde hedefine ulaşamadı. Uçağın, başkentteki Kongre Binası'nı hedeflediği düşünülürken, saat 10:03'te Pennsylvania'nın Shanksville kırsalına düştü.

BİLANÇO: BİNLERCE MASUM CAN VE 77 FARKLI ÜLKE

Saldırılar, 19 hava korsanı hariç toplam 2.977 kişinin hayatına mal oldu. Kurbanların büyük çoğunluğu, 2.606 kişi ile New York'taki İkiz Kuleler'de bulunuyordu. Kaçırılan dört uçaktaki 246 yolcu ve mürettebatın tamamı yaşamını yitirdi. Pentagon'daki saldırıda ise 125 kişi hayatını kaybetti. Kurbanlar arasında, ailesiyle birlikte seyahat eden iki yaşındaki Christine Lee Hanson en genç kayıp olarak kayıtlara geçti. Saldırı anında kulelerde yaklaşık 17.400 kişinin olduğu tahmin ediliyor. Kuzey Kulesi'nde çarpma noktası ve üzerindeki katlardan kimse kurtulamazken, Güney Kulesi'nde 18 kişi mucizevi bir şekilde hayatta kalmayı başardı. Kurbanlar arasında 77 farklı ülke vatandaşı bulunuyordu. Olaylara müdahale ederken yaşamını yitiren 441 acil durum personelinin çoğu itfaiye eriydi. Saldırılar, binlerce kişinin yaralanmasına ve toksik enkazda çalışan kurtarma görevlilerinde yıllar sonra ortaya çıkan ciddi hastalıklara da neden oldu.

PERDE ARKASINDAKİ GÖLGE: EL KAİDE

Saldırıların sorumluluğunu, liderliğini Usame bin Ladin'in yaptığı Afganistan merkezli El Kaide örgütü üstlendi. Örgüt, ABD ve müttefiklerini Müslüman topraklardaki askeri varlıkları ve müdahaleleri nedeniyle hedef aldığını duyurdu. Eylemleri gerçekleştiren 19 hava korsanının 15'i Suudi Arabistan, ikisi Birleşik Arap Emirlikleri, biri Mısır ve biri de Lübnan vatandaşıydı. Her birinin içinde pilotluk eğitimi almış bir kişinin bulunduğu gruplar halinde uçaklara sızmışlardı. Bu pilotlar, eğitimlerini ABD'deki sivil uçuş okullarında almıştı.

ABD'NİN CEVABI: 20 YIL SÜREN SAVAŞ VE BİN LADİN'İN SONU

Saldırıların şokunu atlatamayan ABD, bir aydan kısa bir süre sonra Başkan George W. Bush liderliğinde uluslararası bir koalisyonla Afganistan'ı işgal etti. Operasyonun resmi amacı, El Kaide'yi tasfiye etmek, Usame bin Ladin'i yakalamak ve onu koruyan Taliban rejimini devirmekti. Taliban'ın Bin Ladin'i teslim etmeyi reddetmesi üzerine başlayan savaş 20 yıl sürdü. Usame bin Ladin, yıllar süren takibin ardından 2 Mayıs 2011'de, komşu ülke Pakistan'ın Abbottabad şehrinde saklandığı evde ABD özel kuvvetlerinin düzenlediği gizli bir operasyonla öldürüldü.

KAPANMAYAN HESAP: GUANTANAMO VE YILLARDIR SÜREN YARGILAMA

Saldırıların baş planlayıcısı olduğu iddia edilen Halid Şeyh Muhammed, 2003 yılında Pakistan'da yakalandı. O tarihten bu yana ABD'nin Küba'daki tartışmalı Guantanamo Körfezi askeri üssünde tutuluyor. Muhammed'in de aralarında bulunduğu 11 Eylül sanıklarının yargı süreci, hukuki ve siyasi tartışmalar eşliğinde yıllardır devam ediyor. Yakın zamanda, sanıkların idam cezası yerine müebbet hapis karşılığında suçlarını itiraf etmelerini içeren bir pazarlık gündeme gelse de, bu girişim ABD Savunma Bakanı tarafından iptal edildi. Bush yönetimi tarafından 2002'de kurulan ve işkence iddialarıyla sürekli gündemde olan Guantanamo'da, New York Times'a göre hala 30 tutuklu bulunuyor. Bu durum, 11 Eylül adaletinin hukuki boyutunun hala tamamlanamadığını gösteriyor.

SALDIRILARIN ARDINDAN DEĞİŞEN DÜNYA

11 Eylül saldırıları, küresel güvenlik anlayışını kökünden değiştirdi. Tüm dünyada havalimanı güvenlik önlemleri ve uçuş protokolleri en üst seviyeye çıkarıldı. ABD'de Ulaşım Güvenlik Dairesi (TSA) kuruldu. İkiz Kuleler'in enkazının bulunduğu ve "Sıfır Noktası" olarak anılan bölgenin temizlenmesi 8 aydan fazla sürdü. Bugün aynı yerde bir anıt ve müze yükseliyor. Yıkılan kulelerin yerine ise 541 metrelik "Özgürlük Kulesi" inşa edildi. Pentagon'un onarımı ise yaklaşık bir yıl sürdü. İronik bir şekilde, ABD'nin 20 yıl süren askeri varlığının ardından 31 Ağustos 2021'de Afganistan'dan tamamen çekilmesiyle birlikte, 2001'de devrilen Taliban ülkede yeniden yönetimi ele geçirdi. El Kaide ise varlığını, özellikle Afrika'da olmak üzere, sürdürmeye devam ediyor.