Hobi olarak başladı  tespih ustası oldu

Sare Aliye AKÇAY-Mustafa GÜL

ADANA (İLKHABER)-Küçükken hobi olarak tespih yapmaya başlayan Adanalı Tespih Ustası Ruhan Çoban, yıllar sonra tespih piyasasının sayılı ustalarından oldu.

 Dualara vasıta kılınan, kimi zaman delikanlılığın simgesi olarak, kimi zaman da her bir tanesi can sıkıntısını gidermek için parmaklar arasında dolaşan tespih, ustaların hünerli ellerinde sanat eserine dönüşüyor.  Tespihleri sanata dönüştürenler arasında Adanalı ustalar da yer alıyor. Adana’nın tarihi Büyük Saat Yerleşkesi’nde bulunan Tespihçiler Çarşısı son yıllarda kentin en çok ziyaret edilen alanlarından bir tanesi haline gelmiş durumda. Her çeşit tespihlerin bulunduğu çarşıda ayrıca tespih yapan atölyelerde bulunuyor.

Bu atölyelerden birini ziyaret ederek Tespih Ustası Ruhan Çoban ile görüştük. Ruhan Çoban tespihin nasıl yapıldığı, en çok hangi tespihlerin tercih edildiği ve tespihin sağlığa faydalarını bizlere anlattı. Şimdi Tespih Ustası Ruhan Çoban ile yaptığımız röportajımızı paylaşıyoruz.

 Mesleğe nasıl başladınız? Kısaca sizi tanıyabilir miyiz?

Çoban: Mesleğime hobi olarak başladım. Küçüklüğümden beri sevdiğim bir şeydi. Kıl testereyi alıp kehribarı oymakla uğraşmaya çalışırdım. Daha sonra eşimin bana hediye ettiği tespih buna teşvik oldu. Neden olmasın dedim. Film sektörüyle uğraşırken bir yandan ofisimin üst katında tespih yapıyordum. Hem sevdiğim bir uğraştı hem de stresimi öyle atıyordum. Sonra sevdiğimiz büyüklerimiz bizlere örnek oldular ve sektöre giriş yaptık. Ben tespih yapmayı iş olarak değil de, sevdiğim bir uğraş olarak görüyorum. Çünkü güzel bir tespih yapabilmek için sabır ve sevgi gerekli bunu da ancak isteyerek yapabiliriz.

 Adana’da tespih deyince akla gelen belki de tek yer Büyük Saat Tespihciler Çarşısı. Neden hepiniz tek çatı altında toplandınız. Bu kimin fikriydi?

Çoban: Öncelikle bizim belli tespihçi arkadaşlarımız var. Tespih sektöründe yön veren büyüklerimiz. Bu kültürü yaşatmak istediler ve bunu ustalarımıza sahip çıkarak yaşatalım dediler. Fikir olarak ise küçük tezgahlarda satış yapmaktansa sektörü büyütüp işyeri açmak ve aynı çatı altında birleşme düşüncesi önerildi. Böylelikle insanlar piyasadaki sahte ürünleri değil de iyi ürünleri, garantili ürünleri satın almış olacaklardı. Ürünün garantisini de burada tanınmış, isim yapmış esnaf güvenilirliği vasıtasıyla alabilirsiniz. Bu çarsıda kendi adımızı ve Adana’mızın adının kötü anılmasına müsaade edemeyiz.

 Müşterileri kitleniz kimlerdir ve en çok hangi modeller rağbet görüyor?

Çoban: Erkek müşterilerin yanı sıra kadın müşterilerimiz de oluyor. Hediye almak için tercih ediyorlar genelde. Tercih edilen model ve taslar örgü, damla, damla kehribar, akik gibi doğal ve şifalı taşları tercih ederler. En çok tercih edilen değerli  taşlar habbe, damla,  damla kayalar, kehribar, arpa model Ukrayna damla, habbe damla, akik ve damla karışımı. Tespih bir tutkudur. Sadece bizim kültürümüze has değil tüm Müslüman ülkelerde tespih seviliyor. Hediye olarak ilk akla gelen şeylerden biri de tespihtir. Bir erkeğe verilebilecek en güzel hediyelerden biri ve bir babanın çocuğuna bırakabileceği en güzel hatırlardan biri tespihtir. Onu bir malzeme olarak düşünmek değil de maneviyatı yüksek bir obje olarak görmek daha anlamlı olacaktır.

 Tespih yapımında kullanılan ham maddenin sağlığa olan etkileri nelerdir?

Çoban: Zihnimizi rahatlatmak ve stresle başa çıkmak için tespih çekmenin çok etkili ve faydalı olduğu bilinen bir gerçek. Bunun yanı sıra bazı şifalı taşlarla yapılan tespihlerimiz var. Örnek verecek olursak kehribar tespihler guatr, astım, bronşit gibi hastalıklara çok iyi geliyor. Sinir stres ve kemik ağrılarına iyi geliyor. Geçmişte insanların uzun yaşama sırlarından biri de plastik olmayan değerli taşlar kullanmasıydı.

 Müşteriler ürünlerin orijinal olup olmadığını nasıl anlayabilirler?

Çoban: İnanın bunu bir usta bile zor anlayabilir ama belli başlı kriterler var. Ürünü ağırlığı, dokusu şekli bile önemli olabiliyor ayırt etmede. İstediğiniz bir ürünü almak için güvenilir ve yıllardır bu işi yapan ustaları tercih etmeniz daha iyi olacaktır.

 Tespihin değeri hammaddenin değerine ve özelliğine göre değişiyor. Tespih hammaddesine bağlı olarak zamanla değer kazanan bir şey.  Tespih için kullanılan hammaddeler ağaç, değerli taşlar hatta belki bir sehpa ayağı bile olabilir. Biz onu kesiyoruz, devinimini ve yuvarlamasını yaptıktan sonra parlatma işlemlerinden geçiyoruz.

 Tespih kısımlarının bir anlamı var mı?

Tespihin habbe, nişane, imame, çivi gibi bölümleri vardır. Habbe ana parçalarından  ve ustalık gerektiren bölümlerden biridir. İmame iki ipin buluştuğu yerdeki parçadır ve ustanın işçiliğini konuşturduğu önemli yerlerden biridir.  Tespihin en önemli kısmıdır. Çünkü usta orda kendi yorumunu katar hünerlerini sergiler .

Çoban: Ustalığı fotoşop (Photoshop) gibi düşünebiliriz. Fotoşopta kullanacağınız özeliklerin sonu yoktur her şeyi yapabilirsiniz. Ustalıkta da aynıdır. Ustalıkta sadece tespih işlemekle ve bilgi birikiminle olunmuyor. Çevrene gösterdiğin saygı ile, kişiliğin, duruşun ve esnaflığınla usta olunmalı.

Sizin kullandığınız tespihiniz var mı?

Çoban: Hayır benim kullanmış olduğum bir tespih yok. Nedenini parmaklarıma bakarak anlayabilirsiniz. En iyi duygularımı yaparken tespihe veriyorum. Daha sonra kendime göre muhteşem bir eser çıkarıyorum ama ben o tespihi parmaklarım yıprandığı için çekemiyorum.

 Türkiye’de tespih sektörünün durumu hakkında bilgi alabilir miyiz?

Çoban: Bana göre tespih sektörü çok güzel bir yerde. Özellikle tespih sektöründe bazı gözde şehirler var ama içinde bulunduğumuz şehir ve bu muhit çok değerli bizim için. Şunu belirtmek isterim ki; Adana Tespihciler Çarsısındaki esnaflar olarak buralara gelmek için çok mücadele verdik. İddia ediyorum şuan Türkiye’de hatta dünyada bütün tesbihçilerin hepsinin bir arada toplandığı tek yer Adana’da.

Tespih sanatını neden ‘el emeği göz nuru‘ diye adlandırırız?

Şu an makinelerle kısa zamanda bir sürü tespih elde edilebilir. Fakat el emeğinin yerini tutamaz. Usta işçiliğine özgün yorumunu koyuyor, işçiliğini otaya koyuyor. Bir tespih yapabilmek için zamanını, sabrını ve sevgisini katıyor. Uğraşarak yoğrulan hiçbir emeğin yerini başka bir şey tutamaz, Bu yüzden el emeği göz nuru deriz.

.