Zayıflatan mucize mi, gizli tehlike mi? Diyabet ilaçları tartışma yarattı

Tip 2 diyabet tedavisinde kullanılan ve etken maddesi semaglutid olan Ozempic ile benzer etki mekanizmasına sahip Mounjaro ve Wegovy, son dönemde hem diyabet tedavisinde hem de kilo kontrolü amacıyla gündemde yer alıyor.

GLP-1 hormonu etkisini taklit eden bu ilaçlar, pankreastan insülin salınımını artırırken karaciğerde glukoz üretimini azaltıyor ve mide boşalmasını yavaşlatıyor. Bu etki mekanizması sayesinde kan şekeri kontrolü sağlanırken iştah azalması ve tokluk süresinin uzamasıyla birlikte kilo kaybı da görülebiliyor.

Söz konusu ilaçlar özellikle Tip 2 diyabet hastalarında uzun süreli tedavi amacıyla reçete ediliyor. Tedavi genellikle düşük dozla başlatılıyor ve hastanın toleransına göre doz kademeli olarak artırılıyor. Ancak son dönemde sosyal medya ve dijital mecralardaki paylaşımlar, diyabet hastası olmayan kişiler arasında da kullanım talebini artırmış durumda.

Klinik çalışmalar, semaglutid içeren tedavilerin diyabet hastalarında etkili ve genel olarak güvenli olduğunu ortaya koysa da, kullanım sürecinde bazı yan etkiler görülebiliyor. En yaygın yan etkiler arasında bulantı, kusma, ishal ve kabızlık gibi sindirim sistemi şikayetleri yer alıyor. Bu etkiler çoğunlukla tedavinin başlangıç döneminde ortaya çıkarken, doz artışıyla birlikte zaman içinde azalabiliyor.

Daha nadir ancak ciddi yan etkiler arasında pankreas iltihabı (pankreatit), safra kesesi hastalıkları ve böbrek fonksiyonlarında bozulma bulunuyor. Ayrıca hayvan deneylerinde tiroit bezine ilişkin riskler gözlemlendiği için bazı tiroit hastalığı bulunan kişilerde kullanımın sınırlandırıldığı belirtiliyor.

Uzmanlar, hızlı kilo kaybına bağlı kas kütlesinde azalma ve ilacın bırakılması sonrası yeniden kilo alma riskine de dikkat çekiyor. Bu nedenle bu ilaçların tıbbi gereklilik olmadan ve doktor kontrolü dışında kullanılmaması gerektiği vurgulanıyor.

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), obezitenin kronik bir hastalık olarak ele alınması gerektiğini belirterek GLP-1 grubu ilaçların kullanımına ilişkin yeni kılavuz yayımladı. Kılavuzda, bu tedavilerin tek başına yeterli olmadığı, sağlıklı beslenme, fiziksel aktivite ve uzman desteğiyle birlikte uygulanması gerektiği ifade edildi. Ayrıca uzun vadeli güvenlik verilerinin henüz sınırlı olduğuna dikkat çekildi.

Öte yandan ilaçlara yönelik küresel talebin artması fiyat tartışmalarını da beraberinde getiriyor. Özellikle ABD ve bazı ülkelerde yüksek maliyetler erişimi zorlaştırırken, bazı pazarlarda jenerik versiyonların geliştirilmesiyle fiyatların düşmesi bekleniyor.